Tự nấu nước gội đầu thảo dược từ bồ kết, sả, vỏ bưởi, hương nhu là thói quen của nhiều gia đình Việt. Bài viết tổng hợp một công thức được chia sẻ trên báo, các bước nấu, cách bảo quản cho an toàn, cách thử dị ứng trước khi gội, và những gì nghiên cứu hiện nay biết, cũng như chưa biết, về các thảo dược này.
Nguyên liệu nấu nước gội đầu thảo dược
Trên báo Dân trí năm 2019, TS Phạm Thị Kim Giang (giảng viên Hóa, Trường Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội) chia sẻ công thức cho mẻ lớn khoảng 10 lít thành phẩm, nấu trong nồi 60 lít:
- 2 kg bồ kết;
- 2 kg sả;
- 2 kg cỏ mần trầu;
- 2 kg hương nhu;
- 2 kg vỏ bưởi tươi;
- 1 kg hoa ngũ sắc, nếu có;
- khoảng 40 lít nước.
Nấu ở nhà thì giảm lượng, chỉ cần giữ đúng tỉ lệ giữa các nguyên liệu, như chuyên gia gợi ý. Khi mua bồ kết, kiểm tra kỹ vì quả hay bị mốc, mọt. Bồ kết làm sạch; sả, hương nhu, vỏ bưởi chủ yếu tạo mùi thơm. Vì sao bồ kết làm sạch được có trong bài gội đầu bồ kết có tác dụng gì.
Các bước nấu nước gội đầu
- Nướng bồ kết trên than hoặc sao khô, rồi bẻ nhỏ.
- Đun bồ kết cùng vỏ bưởi với lửa nhỏ, để sôi lăn tăn và cô lại.
- Sau khoảng 2 giờ, cho cỏ mần trầu, sả (cả củ và lá), hương nhu vào. Các nguyên liệu này nhanh nát nên không đun từ đầu.
- Đun thêm khoảng 2 giờ thì tắt bếp, lọc bỏ bã, để nguội rồi cho vào chai sạch.
Thời gian trên là cho mẻ lớn trong bài báo. Mẻ nhỏ thì đun tới khi nước ra màu, dậy mùi, và luôn trông bếp vì nước cạn nhanh hơn.
Bảo quản nước gội thảo dược bao lâu?
Bài báo cho rằng nước gội để tủ lạnh dùng được 2–3 tháng, để nhiệt độ thường khoảng 6 tuần. Tuy vậy, nước nấu ở nhà không có chất bảo quản và không được kiểm nghiệm; Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) lưu ý một số vi sinh vật phát triển nhanh hơn khi sản phẩm được cất ở nơi ấm, ẩm. Cách thận trọng hơn:
- nấu mẻ nhỏ, đủ dùng trong thời gian ngắn;
- đựng trong chai sạch, có nắp, cất tủ lạnh;
- rót ra cốc riêng mỗi lần gội, không nhúng tay hay lược vào chai;
- bỏ ngay nếu nước đổi mùi, đổi màu, nổi váng hay có mốc.
Cách gội bằng nước thảo dược
- Pha nước gội với nước ấm vừa tay, không dùng nước quá nóng.
- Massage nhẹ khắp da đầu bằng đầu ngón tay, không cào bằng móng.
- Tránh để nước gội chảy vào mắt; nếu có, rửa lại bằng nhiều nước sạch.
- Xả lại thật sạch bằng nước sạch, rồi lau, sấy khô tóc.
- Lúc mới dùng, tóc có thể hơi bết, theo chia sẻ trong bài báo; nếu thấy khó chịu thì quay lại dầu gội quen thuộc.
Thử dị ứng trước khi gội
Hội Da liễu Hoa Kỳ (AAD) hướng dẫn thử sản phẩm mới trên một vùng da nhỏ, như mặt dưới cánh tay hoặc khuỷu tay, ngày 2 lần trong 7–10 ngày; da không đỏ, không ngứa thì mới dùng rộng. AAD cũng lưu ý người dễ kích ứng với hương liệu nên thận trọng với sản phẩm có thành phần thực vật, vì chúng vẫn có thể chứa chất tạo mùi. Lý do nên thử kỹ:
- Sả: trong dữ liệu thử áp da của 10.930 bệnh nhân tại các khoa da liễu thuộc mạng IVDK ở châu Âu, 2,6% phản ứng dương tính với tinh dầu sả, theo Geier và cộng sự (2022).
- Bồ kết và các thảo dược khác: chính chuyên gia trong bài báo cũng lưu ý một số người bị dị ứng với bồ kết hoặc thảo dược.
- Vỏ bưởi: tinh dầu ép từ vỏ bưởi chứa furanocoumarin, nhóm chất có thể gây bỏng da khi gặp ánh nắng. Chưa rõ nước vỏ bưởi nấu có đủ để gây phản ứng này không; thận trọng thì xả sạch tóc và không phơi nắng lâu ngay sau khi gội.
Thấy rát, ngứa hay nổi đỏ khi gội thì ngưng dùng và xả lại bằng nước sạch.
Khoa học biết gì về các thảo dược này?
| Thảo dược | Bằng chứng hiện có |
|---|---|
| Sả | Một thử nghiệm nhỏ trên 30 người dùng nước dưỡng tóc chứa 5–15% tinh dầu sả, không phải nước sả nấu |
| Hương nhu | Chỉ có thí nghiệm trong ống nghiệm với nấm gây bệnh ngoài da |
| Bồ kết | Có saponin tạo bọt; chưa có nghiên cứu về tóc trên người |
| Vỏ bưởi | Chưa có thử nghiệm trên người về tóc |
Vì vậy, hãy xem nước gội thảo dược là cách làm sạch nhẹ, có mùi thơm dễ chịu, không phải cách trị gàu hay trị rụng tóc. Chi tiết từng nghiên cứu có trong bài gội đầu thảo dược là gì.
Khi nào nên đi khám?
Nếu gàu, ngứa, bong vảy kéo dài, tóc rụng nhiều bất thường, hoặc da đầu đỏ, rát sau khi gội, hãy đi khám chuyên khoa Da liễu thay vì đổi hết loại thảo dược này sang loại khác. Lời khuyên khi tóc rụng nhiều có trong bài tóc rụng nhiều thì nên làm gì.
Không muốn tự nấu?
Nấu một mẻ nước gội mất cả buổi. Nếu đang ở Đà Lạt, bạn có thể thử Gội Thảo Dược Thông Xanh (45 phút, 159.000 VND) tại The Pine Spa & Wellness. Nếu từng dị ứng với thảo dược nào, hãy báo khi đặt lịch để được tư vấn.
